El Dikişi Deri Ürün Nedir? Makine Dikişinden Farkı

El dikişi deri ürün, parçaları dikiş makinesi yerine iki iğne ve tek bir iplikle, elde dikilmiş üründür. Saraç dikişi denen bu yöntemde iplik her delikten iki yönde geçer. Bu sayede bir ilmek kopsa bile dikişin geri kalanı kolay kolay sökülmez. Makine dikişinden temel farkı budur.

Bir cüzdana baktığınızda dikiş çoğu zaman süs gibi görünür. Oysa ürünü bir arada tutan odur. Deri sağlam kalıp dikiş açılırsa elinizde iki parça deri kalır.

Saraç dikişi nasıl yapılır?

Yöntem adını eyer ve koşum takımı yapan saraçlardan alır. At üstünde yük taşıyan bir kayışın dikişi açılmamalıydı, bu yüzden en sağlam dikiş bu meslekte gelişti. Bugün cüzdan ve kartlık gibi küçük parçalarda aynı teknik kullanılır.

  1. İşaretleme. Dikiş hattı kenara paralel olacak şekilde deriye çizilir.
  2. Delik açma. Deri iğneyle delinmez. Dişli bir zımba ya da bız ile delikler önceden, eşit aralıkla açılır.
  3. İpliği hazırlama. Mumlu ipliğin iki ucuna birer iğne takılır.
  4. Dikme. Birinci iğne delikten geçirilir, ardından ikinci iğne aynı delikten karşı yönde geçirilir. İki uç birlikte çekilir ve ilmek sıkılır.
  5. Bitirme. Son birkaç delik geri dikilir, iplik kesilir ve ucu sabitlenir.

Her ilmek elle ve aynı kuvvetle çekilir. Usta işini ritimle yapar. Ritim bozulursa dikiş hattı da bozulur, bu yüzden el dikişi acele sevmez.

Deliklerin önceden açılması işin en az bilinen kısmıdır. Kumaşta iğne lifleri aralayarak geçer, deride ise her delik kalıcıdır. Yanlış açılan bir delik geri alınamaz. Bu yüzden usta dikmeye başlamadan önce hattı ölçer, köşelerde deliklerin nereye düşeceğini hesaplar.

Makine dikişinden farkı nedir?

Dikiş makinesi iki ayrı iplikle çalışır: biri üstten, biri alttaki mekikten gelir. İki iplik malzemenin ortasında birbirine kilitlenir. Hızlı ve düzgündür, ama zayıf noktası bu kilittir. İpliklerden biri bir yerde koparsa kilit çözülür ve dikiş o noktadan itibaren sıra sıra açılabilir.

Saraç dikişinde tek iplik her deliği iki kez doldurur. Bir yüzdeki iplik aşınıp kopsa bile diğer yüzdeki iplik ilmekleri yerinde tutar.

Özellik El dikişi (saraç dikişi) Makine dikişi
İplik düzeni Tek iplik, iki iğne İki iplik, üst ve alt
İplik koptuğunda Dikiş kolay sökülmez Dikiş sıra sıra açılabilir
İplik kalınlığı Kalın mumlu iplik kullanılabilir Makinenin izin verdiği kalınlık
Hız Yavaş Hızlı
Görünüm Hafif eğimli, dolgun ilmekler Düz ve tekdüze ilmekler

Makine dikişi kötü dikiş demek olmaz. İyi ayarlanmış bir makine ve kaliteli iplikle yapılan dikiş de uzun süre dayanır. Fark, işler ters gittiğinde ortaya çıkar. Cebe girip çıkan, her gün bükülen küçük deri ürünlerde dikiş sürekli sürtünme altındadır. Dikey Deri Kartlık (Paragon Midi) gibi bir kartlıkta kenar dikişi, kartları içeride tutan tek şeydir. Orada bir ilmeğin kopması bütün kenarın açılmasına yol açmamalıdır.

Dikey Deri Kartlık (Paragon Midi), el yapımı hakiki deri
Dikey Deri Kartlık (Paragon Midi)

Mumlu iplik neden kullanılır?

El dikişinde kullanılan iplik mumla kaplanır. Mumun birkaç görevi vardır:

  • İpliğin deliklerden geçerken tiftiklenmesini önler.
  • İlmek sıkıldığında ipliğin delikte tutunmasına yardım eder, dikiş gevşemez.
  • İpliği neme ve sürtünmeye karşı korur.
  • Lifleri bir arada tutar, iplik zamanla açılmaz.

Mumlu ipliğe dokunduğunuzda hafif bir tutukluk hissedersiniz. Yeni bir üründe dikişin üzerinde ince, mat bir parlaklık görülür. Kullandıkça iplik deriye yerleşir ve yüzeyle aynı hizaya iner.

Dikişin yanında çalışan metal parçalar da vardır. Çıtçıtlı Deri Kartlık gibi kapamalı modellerde çıtçıt her açılıp kapandığında çevresindeki deriyi ve yakındaki dikişi çeker. Böyle noktalarda sıkı çekilmiş mumlu ipliğin değeri daha iyi anlaşılır.

Çıtçıtlı Deri Kartlık, el yapımı hakiki deri
Çıtçıtlı Deri Kartlık

Kenar boyama: dikişin tamamlayıcısı

Deri kesildiğinde kenarı ham ve lifli kalır. Bu haliyle bırakılırsa zamanla tüylenir, nem çeker ve katmanlar birbirinden ayrılmaya başlar. Kenar işçiliği bunu önler.

İşlem genellikle şöyle ilerler: kenarın keskin köşesi özel bir bıçakla alınır, yüzey zımparalanır, kenar boyası sürülür, kuruyunca tekrar zımparalanır ve yeni bir kat sürülür. Kat sayısı arttıkça kenar pürüzsüzleşir. İyi yapılmış bir kenar, parmağınızı gezdirdiğinizde tek parça gibi hissettirir. Katmanların birleşim çizgisini görmezsiniz.

İnce yapılı ürünlerde kenar daha da önem kazanır, çünkü saklanacak yer yoktur. Minimalist Deri Cüzdan (Colt) gibi yalın modellerde göz doğrudan kenara ve dikişe gider.

Minimalist Deri Cüzdan (Colt), el yapımı hakiki deri
Minimalist Deri Cüzdan (Colt)

El yapımı ürünü nasıl tanırsınız?

Etikette "el yapımı" yazması tek başına yetmez. Ürünü elinize aldığınızda şu ipuçlarına bakın:

  • İlmeklerin eğimi. Saraç dikişinde ilmekler çoğunlukla hafif çapraz durur. Makine dikişi düz bir çizgi halinde ilerler.
  • İki yüzün benzerliği. El dikişinde ürünün ön ve arka yüzündeki dikiş birbirine çok yakın görünür.
  • İplik kalınlığı. El dikişinde iplik belirgindir, deriye gömülü dolgun bir hat oluşturur.
  • Küçük farklılıklar. İki ürün birbirinin birebir kopyası olmaz. İlmek aralığındaki çok küçük oynamalar el işinin imzasıdır.
  • Dikişin bitişi. Sonda birkaç ilmeğin üst üste bindiğini görürsünüz. Bu, geri dikişle yapılan sabitlemedir.
  • Kenar. Boyanmış ve pürüzsüz kenar, parçanın tek tek elden geçtiğini gösterir.

DeryCraft ürünleri Giresun Bulancak'taki atölyede full-grain deriden, el dikişiyle yapılır. Minimalist Deri Kartlık (Chronos) gibi küçük bir parçada bile yukarıdaki ipuçlarını kendiniz kontrol edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

El dikişi ürün neden daha pahalıdır?

Çünkü her delik ve her ilmek tek tek elle yapılır. Makinenin kısa sürede bitirdiği bir hat, elde çok daha uzun sürer. Fiyat farkı büyük ölçüde bu emekten gelir.

El dikişi hiç sökülmez mi?

Hiçbir dikiş için böyle bir söz verilemez. İplik yıllar içinde sürtünmeyle aşınabilir. El dikişinin üstünlüğü, bir ilmek koptuğunda hasarın o noktada kalmasıdır. Kopan bölüm de çoğu zaman yeniden dikilebilir.

Dikiş ipliğinin rengi dayanıklılığı etkiler mi?

Etkilemez. Renk görsel bir tercihtir. Dayanıklılığı ipliğin malzemesi, kalınlığı ve mumlanması belirler.

Bir deri ürünü değerlendirirken önce dikişine bakın. İlmeklerin duruşu, ipliğin dolgunluğu ve kenarın temizliği size o ürünün nasıl bir elden çıktığını söyler.

İlgili yazılar

Dikkatinizi Çekebilecek İçerikler